Nomade voor iets dierbaars

Ik heb vaak gehoord dat de gevangenis een tegenslag is voor revolutionairen, omdat degenen die echt overtuigd zijn van de noodzaak van een radicale verandering van het huidige systeem en daarnaar handelen, vroeg of laat in de gevangenis belanden. Het is namelijk duidelijk dat de vijand reageert door zijn messen te slijpen wanneer hij geconfronteerd wordt met een bedreiging voor zijn bestaan, zelfs al is het slechts een mogelijkheid. Telefoontaps, achtervolgingen, intimidatie en iedere andere vorm van aandacht waar de repressie mee kan komen aanzetten, worden steeds concreter en de toezichtkooien omsingelen ons. Als we ervan uitgaan dat ‘de situatie onder controle krijgen’ niet genoeg is om ‘het kwaad’ te doorstaan, dan moeten we ons fysiek afscheiden van de sociale context en het gevaar dat we denken dat die inhoudt.
Ik denk dat, zonder paranoïde te worden, met deze situatie altijd rekening gehouden moet worden door iedereen die besloten heeft de vele wegen te nemen naar hun vrijheid en die van anderen. Ik ben er zeker van dat er bijna niets ergers is dan dat we tamelijk onvoorbereid zijn wanneer we met de mogelijke consequenties van onze acties geconfronteerd worden, alsof we ten prooi zijn gevallen aan een droom die plotseling botst tegen de dikke betonnen muren van de werkelijkheid en ons niet meer toelaat te reageren. Ik bedoel niet we op voorhand altijd klaar kunnen zijn voor alles wat er kan gebeuren; maar we moeten op z’n minst denken aan hypothetische manieren om te reageren op bepaalde situaties, om onze verlangens en praktijken te kunnen blijven ontwikkelen en bewapenen.
Ik wijd hierover uit omdat ik al gedacht had aan de mogelijkheid van onderduiken voordat het op mijn deur klopte. Natuurlijk had ik er geen precieze ideeën over, maar het zat in mijn hoofd als een mogelijkheid tussen gecontroleerde vrijheid (de vrijheid die we ervaren wanneer we niet opgesloten zitten) en opsluiting. Ik had me daarom voorbereid op waar ik naartoe zou gaan en hoe. Ik ben het nooit eens geweest met kameraden die leven in de clandestiniteit beschouwen als het ergste dat je kan overkomen; in tegendeel, ik voelde het instinctief altijd al aan als een gelukstreffer en een kans om meteen te grijpen. Ik heb nooit geloofd dat deze keuze betekende jezelf verschuilen en opgejaagd voelen, verstoken van alle waardigheid en zonder wil om te handelen. En ik heb nooit geloofd dat op de vlucht slaan je verantwoordelijkheden ontwijken betekende: in dit geval was het justitie die de rekening presenteerde en ik heb nooit een contract met hen ondertekend. Ik denk daarentegen dat vrijheid iets kostbaars is, dat het waard is tegen elke prijs te worden verdedigd.
Ik beschouwde onderduiken niet als iets dat je beslist zonder rekening te houden met de omstandigheden die ermee gepaard gaan. De kans om deze keuze uit te testen bood zich aan toen ik ofwel die, ofwel de tralies van de bak moest aanvaarden. Voor wat de onbekende dimensie van de clandestiniteit betreft, wist ik in het begin slechts dat het me de mogelijkheid bood vrijelijk te bewegen en naar de lucht te kijken zonder de contouren van de tralies. Deze gedachte, gesterkt door de praktische aandacht die ik er in het verleden aan had besteed, was voor mij voldoende om het besluit te nemen om weg te lopen.

Als ik in een paar woorden zou moeten vertellen hoe onderduiken is, zou ik zeggen dat het is als vertrekken zonder te weten wat je bestemming zal zijn, voor onbepaalde tijd en met een ticket enkele reis. Het is daarom erg verschillend van de reizen waar we aan gewend zijn: het is geen intermezzo tussen voor en na, maar het is een leven lang op weg. Aangezien ik altijd een passie had voor een nomadisch bestaan tot op het punt dat ik het leven identificeer met beweging, werd ik daar niet bang van. Gedurende mijn ondergrondse periode, heb ik de tijd gehad de verschillende houdingen en karakters van mensen naargelang hun gebonden of nomadische manieren, te overpeinzen. Wanneer je onderweg bent, ontmoet je reizigers net als jezelf of mensen die op bepaalde plekken gesetteld zijn. Ik observeerde hoe sommige vrienden die ik maakte, niet in staat zouden zijn verder te leven als ze hun huizen zouden moeten verlaten. Zij die niet van reizen houden worden onvermijdelijk gewoontedieren, hun dagen passen in eenzelfde kader en ze ontwikkelen sterke, diepe en permanente relaties zoals die alleen kunnen groeien door de jaren heen. Hun leven speelt zich af op een bepaalde plek en neemt daar vorm en gewoonte aan terwijl het zijn betekenis ergens anders zou verliezen. Maar zij wiens natuur nomadisch is, voelen zich niet gebonden aan een plek, ze passen zich makkelijk aan en voelen uit ervaring meteen of de plek waar ze zich tijdelijk hebben gesetteld goed voor hen is of niet. Dit zijn vrij belangrijke aspecten voor mensen die gedwongen worden onder te duiken. Een clandestien persoon kan het zich niet permitteren zich te laten identificeren en weet dat waar hij of zij ook heen gaat, hij of zij de beslissing moet kunnen nemen weer zonder enig dralen te vertrekken. Het is een beslissing die plotseling genomen moet worden omdat dingen even plotseling fout kunnen gaan.

Maar laten we terugkomen op het idee van weggaan zonder te vergeten dat dit soort vertrek een zware last is, omdat we het hebben over de situatie van ‘bandiet’ zijn, bijvoorbeeld iemand die niet terug kan komen. Wat je achterlaat als je wegloopt is een heel leven dat samengesteld is uit vriendschappen, relaties, geliefde landschappen, bekende geluiden en geuren en dingen waar je veel om geeft. Daarom is het alles wat bijdraagt in het ontwikkelen van je identiteit en dat is geen kleinigheid. De nostalgie naar wat je verloren hebt kan veranderen in pijn: een voortdurende pijn die zo diep en verscheurend kan zijn dat je het heden niet kunt aanvaarden. Ik heb deze pijn ook gevoeld, natuurlijk, maar ik heb het altijd begrensd en mettertijd ingeperkt. En ik kwam eroverheen door mijn vreugde vrij te zijn, klaar om het leven dag per dag te leven en door alles wat zou gebeuren. Uiteindelijk draag je als ondergronds persoon het gevoel in je dat je niets meer in je verleden te zoeken hebt en geen zekerheid hebt wat de toekomst betreft. Afhankelijk van je karakter maakt dit je ofwel ongelofelijk gefrustreerd, ofwel duizel je alleen al bij de gedachte dat je helemaal vrij bent van banden en iemand of niemand kan worden. De keuze is aan jou. Paradoxaal genoeg vroeg ik mezelf vaak af of het dan eigenlijk de clandestiniteit was die de dimensie van absolute vrijheid bood.
Ter conclusie: je moet er klaar voor zijn licht te reizen, zonder je verleden. Je moet nieuw zijn en slechts je enthousiasme en de belofte dat je nooit zal omkijken meedragen.
Dus, iemand op de vlucht komt ergens aan. Zijn of haar eerste gedachte is het creëren van een andere identiteit wat niet alleen het bedenken van een nieuwe naam waarmee je jezelf introduceert, betekent. Het betekent ook dat je een concreet, aannemelijk en legaal leven creëert, om relaties te kunnen smeden en om twijfels die over je persoon zouden kunnen ontstaan te vermijden. Je moet daarom een verleden scheppen waarover gesproken kan worden en tevens een geldige en logische reden verzinnen om op die plek te zijn; je moet de nodige tijd en het tempo respecteren en letten op je uiterlijk opdat het overeenkomt met je nieuwe identiteit. Het is een echte baan die een goed geheugen, timing en energie vergt, en ik moet zeggen dat het helemaal niet makkelijk is om een stuk te acteren en gewend raken aan antwoorden als je bij je nieuwe naam word genoemd. Het is niet makkelijk om over jezelf, je leven en interesses te praten en al helemaal niet als je dat altijd al gedaan hebt, zoals ik, met je kameraden, en niet veel uitleg hoefde te geven, wat soms verkeerd kan uitpakken. Het is treurig om door het leven te gaan als verzamelaar van dromen, als je grootste passie de omverwerping van het huidige systeem en de openlijke strijd tegen autoriteit en onrecht is…
Maar goed, wanneer je over je twijfels en verdenkingen van je gesprekspartner heen bent, zal je over jezelf zitten praten in een mengeling van waarheid en leugens, echte herinneringen en verbeelding; en je moet er rekening mee houden dat je moet onthouden wat je hebt verteld en dat het aansluit bij je nieuwe persoonlijkheid en identiteit. Je moet je woorden en commentaren constant wegen en de reacties, die je bij het zien van bepaalde dingen of het horen van bepaald nieuws normaliter zou geven, altijd verbergen. Met andere woorden, je moet de hele tijd extreem helder blijven en steeds het evenwicht bewaren tussen wie je bent en hoe je jezelf voorstelt. Regelmatig raakte ik in gesprekken verwikkeld waarbij de inspanning die het me vergde me te concentreren, me volledig uitputte. In feite maakt het niet uit in wat voor discussie je terecht komt, het zal altijd een deel van wie je bent en hoe je je tegenover anderen gedraagt onthullen. Bovendien zal het moeilijk zijn om dat vol te houden wanneer je een bijzonder interessant persoon ontmoet en je relatie met hem of haar groeit omdat je het moeilijk vindt om in je rol te blijven en te vermijden dat je wordt ontmaskerd. Natuurlijk zal je je op een gegeven moment behoorlijk ongemakkelijk voelen omdat je weet dat je iemand bedriegt en omdat die je nooit zal leren kennen zoals je werkelijk bent. Het maakt je zenuwachtig omdat een eenvoudig etentje je vriend/in in serieuze problemen kan brengen.

Het identiteitsprobleem met de wetgevers oplossen is daarentegen vele malen makkelijker. Voor hen is het slechts een kwestie van uiterlijk: je moet één van de velen worden, niets meer of minder, en vermijden rond te lopen op ongebruikelijke uren of regelmatig verdachte plaatsen te bezoeken.
Het is een kwestie van concentratie. Zoals ik al eerder zei, vergt het een mate van helderheid die lang moet worden volgehouden. Het is precies die volledige aandacht die je nodig hebt om verzwakkende paranoïa, eindeloze twijfels en algemene stress te vermijden. Je kunt op niets anders vertrouwen dan op de aandacht die je er zelf aan besteed om zeker te zijn dat alles goed loopt en dat de situatie onder controle is. Tevens moet je naar je veiligheid kijken en zorgen dat je altijd vrij blijft.
Wanneer je ondergronds leeft, kan een normale gebeurtenis in jouw ogen als verdacht voorkomen en het is waar dat hoe meer je met achterdocht en doordringendheid naar mensen kijkt, hoe meer je hun aandacht trekt. Plotseling kan het erop lijken dat iedereen naar je kijkt of iemand je volgt. Daar kan paniek op volgen, wat altijd heel moeilijk is om mee om te gaan. De enige manier om over deze schokkende toestand heen te komen, en dit moet je goed begrijpen, is door hoofd en geest koel te houden, je zintuigen te verscherpen en je aandacht te verdubbelen. Daarnaast is het bovendien aangeraden dat je je ogen openhoudt voor wat er om je heen gebeurt. Je moet in een halve seconde gezichten leren herkennen, in het bijzonder de kenmerken van de mensen om je heen. Je moet een fotografisch geheugen ontwikkelen dat je in staat stelt in een vertrouwde omgeving onmiddellijk een nieuw gezicht op te merken . Een clandestien persoon bekijkt het heden niet door dezelfde ogen als een persoon die niet in dezelfde situatie als hem of haar zit omdat hij of zij de aandacht richt op details die mensen die niet clandestien zijn ontgaan. Toen ik op een dag het plein van een grote stad opliep, zag ik twee agenten in burger die een voorbijganger op heel discrete wijze om zijn papieren vroeg, welhaast verscholen onder een galerij. Het plein was vol mensen en ik besefte dat niemand zich bewust was van wat er gaande was, niet eens de mensen die een paar passen voor me liepen: ik was de enige die zag dat het een identiteitscontrole van de politie was en dat daar twee agenten stonden.
Omdat het moeilijk is lang met deze spanning rond te blijven lopen, moet je een plek hebben waar je naartoe kunt om te ontspannen. De meest belangrijke plek is zonder twijfel die waar je de nacht doorbrengt. Je moet er zeker van zijn dat niemand je daar kan vinden en dat je werkelijk alleen bent op het moment dat je de deur achter je sluit. Daar zit je dan met je boeken, je bemerkingen, je voorstellen en vrij van je nieuwe identiteit.
Het is het beste dat de mensen die je ontmoet nooit de precieze locatie weten van waar je woont. Je foto’s kunnen de volgende dag in de krant verschijnen en hoe meer mensen weten waar je woont, hoe onveiliger je je zult voelen in dat huis.
Als je de indruk hebt dat een verdachte persoon je heeft achtervolgt en je plek niet langer veilig is, zal je nooit rust hebben tot je er weg bent. Om je plek zo lang mogelijk te kunnen behouden, zou je niet naar winkels, cafés en openbare plaasen de omliggende omgeving moeten gaan (vroeg of laat zal iemand die je kent je je huis zien binnengaan). Als je naar plekken ver bij je huis vandaan gaat en iemand herkent je, heb je daarentegen genoeg tijd om terug te keren naar huis, je spullen te pakken en te vertrekken. Inpakken is de meest actieve bezigheid in de clandestiniteit, omdat je er altijd voor moet zorgen dat jij de enige bent die jouw geheim kent. Deze wetenschap geeft je de koelbloedigheid om eender welk initiatief aan te gaan.
Als je de indruk had dat je nooit genoeg tijd had om je interesses te ontwikkelen, dan is in de clandestiniteit tijd wel het enige waar je geen gebrek aan zult hebben. Om frustratie te voorkomen, is het hoe dan ook belangrijk dat je leert op een andere manier rekening te houden met het tijdstip en de plaatsen van je acties. Ik zeg dit omdat toen ik een bepaalde omgeving uitkoos om actief te zijn en besloot spontaan en snel te handelen bij bepaalde gebeurtenissen, ervaarde ik vaak een onmachtig gevoel. Vaak komt nieuws over je eigen land en je kameraden met maanden vertraging, wanneer het al veel te laat is om iets te ondernemen. Wanneer het erop aankomt ergens vandaan verhuizen, heb je bovendien tijd nodig om informatie te verzamelen over je route en transportwijze… Je kunt niet zomaar willekeurig dingen doen. Ik bedoel niet dat je moet vergeten waar je vandaan komt, wat je wel moet doen is er anders naar kijken, door lange termijnprojecten te plannen en aandacht te besteden aan details waar je in je vorige leven geen tijd voor had, zelfs als je wist dat ze belangrijk waren. Bedenk dat je als clandestien persoon de kans hebt om snel te handelen in situaties waar je voorheen niet eens van wist. Ik besefte hoe diepgeworteld mijn idee over grenzen tussen Staten voorheen was en hoe weinig aandacht ik besteedde aan wat er zich ‘voorbij die grenzen’afspeelde, omdat ik ook druk bezig was met de vele activiteiten die het leven te bieden heeft.

Wanneer je je perceptie van tijd verandert, verander je tevens je manier van doen. Als je al je uren aan een project besteed en alle bijkomende details leert kennen, dan besef je dat de tijd die je spendeerde aan het plannen loont en meer betekenis geeft aan iedere minuut. Je gevoelens worden versterkt door de totale spanning van je gehele zijn in wat je doet. Het is een helder bewustzijn die je weghoudt van de afleidende zaken waar de mensen om je heen zich mee bezighouden.

Ik heb de stortvloed bereikt na uren te hebben doorgebracht in de trein, daarna te voet. Het is heet en ik kan voelen dat mijn hemd onder mijn rugzak nat is van het zweet.
Niemand is me over deze weg en door deze kleine vallei gevolgd, wat betekent dat nog steeds niemand weet wie ik ben, waar ik heen ga of wat ik doe.
Ik loop langs de rivier en zoek naar een plek waar ik kan stoppen om mezelf te bevrijden van het gewicht op m’n rug en te ontspannen. Al gauw krijg ik die kans: er is een grote, heldere plas water, omringd door stenen en verderop is wat schaduw onder een paar bomen. Dit is de plek.
Ik ontdoe me van mijn rugzak en al gauw vullen mijn longen zich met lucht; ik haal een paar keer diep adem en zit weer vol energie. Ik kijk vlug om me heen en zie dat ik echt helemaal alleen ben.
Ik ga het water in, stap voor stap, zonder aarzelen, en bereik het midden van de plas. Ik duik erin, laat mezelf gaan in deze omhelzing met mijn gezicht naar de lucht. Ik word omhuld door een sterk gevoel van vrijheid: tegelijkertijd voel ik me een deel van het geheel en vrij van alle banden.
Al snel glijden mijn gedachten af naar diegenen die opgesloten zitten in de gevangenis en hier niet van kunnen genieten.
Natuurlijk is het moeilijk voor me, maar niets kan me doen terugkeren. Momenten als deze en het gevoel dat dit me geeft zijn voldoende om de vermoeidheid te vergeten, het is de zuurstof dat me gaande houdt. Ik probeer dit gevoel in me vast te houden, m’n gesloten ogen gericht op de zon: nu, waar dan ookt er wereld, ben ik vrij.

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License